विश्व पशु दिवस केवल पशुप्रति माया र दया व्यक्त गर्ने अवसर मात्र होइन। यो दिनले हामीलाई एउटा गहिरो प्रश्नतर्फ फर्काउँछ, मानिसले आफूभन्दा कमजोर जीवसँग गर्ने व्यवहारले उसको सभ्यता कति मापन गर्छ?

डोटी जस्तो पहाडी समाजमा पशु जीवनसँग जोडिएको विषय मात्र होइन, जीवनपद्धतिकै एउटा हिस्सा हो। गाउँका गोठ, खेतका आली, हलो तान्ने गोरु, दूध दिने गाई भैँसी, बाख्रा, भेडा र घर आँगनका जीवजन्तुसँग हाम्रो पुस्तौँदेखिको सम्बन्ध छ। पहाडको अर्थतन्त्र, कृषि र पारिवारिक जीवनमा पशुको योगदान इतिहासदेखि नै महत्वपूर्ण रहँदै आएको छ।

तर समय बदलिएको छ। गाउँबाट युवा बाहिरिँदैछन्, परम्परागत कृषि प्रणाली कमजोर हुँदैछ र पशुपालनको स्वरूप पनि परिवर्तन भइरहेको छ। यस्तो अवस्थामा पशु कल्याणलाई केवल परम्परा वा भावनाको विषय बनाएर छोड्न मिल्दैन। यो हाम्रो कृषि नीति, स्थानीय अर्थतन्त्र, वातावरण र सामाजिक जिम्मेवारीसँग जोडिएको विषय हो।

मलाई लाग्छ, प्रकृतिमाथि अधिकार जमाउनु विकास होइन; प्रकृतिसँग जिम्मेवार सहअस्तित्व कायम गर्नु नै दीगो विकासको आधार हो।

हामी सडक बनाउँछौँ, भवन बनाउँछौँ, बजार विस्तार गर्छौँ। तर विकासको गति बढ्दै गर्दा यदि हाम्रो संवेदनशीलता घट्दै गयो भने प्रश्न उठ्छ,  हामी वास्तवमै अगाडि बढिरहेका छौँ कि केवल अग्ला संरचना बनाइरहेका छौँ? पहाडले हामीलाई एउटा महत्वपूर्ण दर्शन सिकाएको छ। यहाँ जीवन एक्लै बाँचिँदैन। खेत र पानी, जंगल र पशु, किसान र माटो, मानिस र प्रकृति एकअर्कासँग जोडिएका छन्। एउटा कडी कमजोर हुँदा अर्को पनि प्रभावित हुन्छ। त्यसैले पशु कल्याणलाई दया माग्ने विषयका रूपमा होइन, जिम्मेवार समाज निर्माणको आधारका रूपमा बुझ्न आवश्यक छ। स्थानीय तहका नीति तथा कार्यक्रममा पशु स्वास्थ्य, पशु बीमा, व्यवस्थित पशुपालन, चरन क्षेत्रको संरक्षण, किसानलाई प्राविधिक सेवा र बजारसँगको सम्बन्धलाई प्राथमिकतामा राखिनुपर्छ।

राजनीतिको अन्तिम उद्देश्य पनि मानिसको जीवनलाई सम्मानित र सुरक्षित बनाउनु हो। तर त्यो उद्देश्य प्रकृति र अन्य जीवप्रतिको असंवेदनशीलताबाट पूरा हुन सक्दैन।

सभ्य समाजको परिचय उसले शक्तिशालीलाई कति सम्मान गर्‍यो भन्नेमा मात्र हुँदैन। आफूभन्दा कमजोर र बोल्न नसक्ने जीवप्रति कति जिम्मेवार भयो भन्नेमा पनि हुन्छ।

विश्व पशु दिवसले हामीलाई यही ऐना देखाओस्।  पशुलाई हेर्दा हामीले केवल एउटा जीव नदेखौँ, आफ्नो समाजको संवेदनशीलता पनि देखौँ।